Επιμέλεια ιστοσελίδας
Γιάννης Σκούρτης

Τα νέα του χωριού μας

Ημ/νία Τίτλος
30/3/2012

Η απογραφή της Κορινθίας στα χρόνια του Όθωνα (1834-1835)- (και σχόλιο του Γ.Σ.Βλάχου)

Ένα νέο στοιχείο προστίθεται σήμερα στην επίσημη ιστορία του χωριού μας με την κοινοποίηση της πρώτης απογραφής που διενήργησε το νεοσύστατο –τότε- Ελληνικό Κράτος, στα χρόνια του Βασιλιά Όθωνα, κατά τα έτη 1834-1835.

 
Η απογραφή αυτή  βρήκε την Ελλάδα με 156.823 οικογένειες και 693.592 κατοίκους. Η Αθήνα δεν ήταν τότε παρά μια μικρή  πόλη  με 7.177 κατοίκους, ενώ ο Πειραιάς, μαζί με το Φάληρο και την παραλιακή ήταν ένα πολύ μικρό χωριουδάκι που είχε μόνον 8 οικογένειες, (46 συνολικά κατοίκους), στους οποίους μάλιστα συμπεριλαμβάνονταν και οι καλόγεροι της Μονής του Αγίου Σπυρίδωνος!
Μέχρι  πρόσφατα υπήρχαν απλά υποψίες ή ακόμη και σε κάποιους γνωρίζοντες  η βεβαιότητα, ότι η πρώτη αυτή απογραφή πρέπει να καταγράφεται το 1834 και 1835. Πρώτος ο Φρέντερικ Στρόνγκ (Frederick Strong) σε αξιόλογη  δυσεύρετη σήμερα- αγγλόφωνη μελέτη του με τίτλο «Η Ελλάδα ως Βασίλειο», η οποία δημοσιεύθηκε το 1842 έγραψε ότι πραγματοποιήθηκε απογραφή το 1834 και 1835 και ακολούθησε ο καθηγητής Aνδρ. M. Aνδρεάδης, ο οποίος αντιγράφοντας τον πρώτο έκανε την ίδια παρατήρηση. Και οι δύο μάλιστα παρέθεσαν γενικά στοιχεία γράφοντας ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας τότε, ανερχόταν από 650.000 μέχρι 670.000 περίπου.
(μιλάμε βέβαια για την τότε υπάρχουσα γεωγραφικά Ελλάδα, η οποία δεν περιείχε όλα τα σημερινά της γεωγραφικά διαμερίσματα).

H ιστορία της απογραφής εκείνης είναι πλούσια αλλά τα τεκμήρια που απέμειναν δυσεύρετα. Βρίσκονται διεσπαρμένα σε εκατοντάδες φακέλους στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και ειδικότερα στο Υπουργείο Εσωτερικών του Οθωνικού Αρχείου.

H οργάνωση της απογραφής από το επίσης νεοσύστατο Γραφείο Δημόσιας Οικονομίας, δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι αρχές  έπρεπε να συνεργασθούν, κυρίως, με τους ιερείς κάθε περιοχής και με οποιαδήποτε μορφή αρχής υπήρχε. Οι τελευταίοι όμως, έπρεπε καταρχήν να εντοπίσουν τον διάσπαρτο πληθυσμό που βρισκόταν στην περιοχή τους και κατόπιν να τον πείσουν να παράσχει διάφορα στοιχεία. Ουσιαστικά η απογραφή κράτησε δύο ολόκληρα χρόνια (1834-1835), ενώ ορισμένες περιοχές απεγράφησαν το 1836. H οργάνωση της κρατικής μηχανής ήταν ακόμη στα σπάργανα και δεν είχε τη δυνατότητα να φέρει σε πέρας το εγχείρημα αυτό, όχι σε μία ημέρα, αλλά ούτε και σε μερικούς μήνες.

     

H μη δημοσίευση της απογραφής
Οι λόγοι που επέβαλαν τη μη δημοσίευση των επίσημων στοιχείων της απογραφής είναι πολλοί. Νεότεροι ερευνητές ισχυρίσθηκαν ότι μια πυρκαγιά στο Γραφείο Δημόσιας Οικονομίας κατέστρεψε τα στοιχεία. Άλλοι, υποστήριξαν ότι πρακτικοί ήταν οι λόγοι, διότι τα στοιχεία της απογραφής δεν έτυχαν της απαραίτητης επεξεργασίας για να είναι δημοσιεύσιμα.
Κατά την άποψή μας όμως, η εξήγηση είναι απλούστατη. Δεν υπήρχε η εκ του νόμου υποχρέωση για τη δημοσίευση της απογραφής, η οποία ερχόταν να εξυπηρετήσει κατεπείγουσες ανάγκες, όπως αυτή  του σχηματισμού των Δήμων.

Παρ' όλα αυτά όμως γενικά  συγκεντρωτικά στοιχεία (χωρίς ιδιαίτερη ανάλυση) βρίσκονται στο ΦΕΚ 19Α/26-5-1834 «Περί της οροθεσίας και της εις δήμους διαιρέσεως του Νομού Αργολίδος & Κορινθίας». Το ιστορικό αυτό φύλλο της Κυβερνήσεως υπογράφουν:  Η Αντιβασιλεία των Ελλήνων (Βαυαροί) δια του κόμη ΑΡΜΑΝΣΠΕΡΓ και των ΜΑΟΥΡΕΡ & ΕΪΔΕΚ και  οι γραμματείς Επικρατείας (μεταξύ άλλων) Α.Μαυροκορδάτος και ο (αλήστου μνήμης για όλο το Μοριά)  Ι.Κωλέτης.




Οι μαζικές μετονομασίες
Ένα από τα φαινόμενα που είναι άμεσα συνδυασμένα με την πρώτη απογραφή και τον πρώτο σχηματισμό των δήμων είναι η προσπάθεια που καταβλήθηκε για μαζική μετονομασία ονομάτων Δήμων, πόλεων, κωμοπόλεων, χωριών, συνοικισμών, κατοικημένων και ακατοίκητων τόπων. Το γεγονός που παραμένει σχεδόν εντελώς άγνωστο είναι ότι τότε, σε συνδυασμό με την απογραφή και τον σχηματισμό των δήμων, επιχειρήθηκε και η πρώτη μαζική μετονομασία των τοπωνυμίων.

Το μεγαλοϊδεατικό κλίμα που επικράτησε αποτυπώθηκε με σαφήνεια στα υπηρεσιακά έγγραφα του Υπουργείου Εσωτερικών. H μετονομασία αποτελούσε «...μέρος των μεγάλων ιδεών για τη θέληση να αναστηθεί, με το μέτρο αυτό, η αρχαιότητα, να συνδεθεί το παρόν της Ελλάδος με το ένδοξο παρελθόν της, να γεννήσει άμιλλα στους Έλληνες με τις παλιές αναμνήσεις, να δοθεί στο εξωτερικό μια εικόνα κλασσική της Ελλάδος και να εμπλουτισθεί τελικά η νεοελληνική γλώσσα, με ονόματα ελληνικά και εύηχα». Έτσι έγραφε και μάλιστα γαλλιστί στην εισήγησή του ο περίφημος Ιωάννης Kωλέττης, επί της υπουργίας του οποίου ξεκίνησε το ξέφρενο πανηγύρι των μετονομασιών που κρατά μέχρι τις ημέρες μας. Τα Σάλωνα έγιναν Άμφισσα, το έρημο από αιώνων Πόρτο Λεόνε έγινε Πειραιάς, το Λέπαντο έγινε Ναύπακτος, η Πιάδα έγινε Επίδαυρος, το Φτελιό έγινε Πτελεόν, το Λεβί έγινε Kολωνός κ.λπ. Βέβαια, οι μετονομασίες που τελικά επικράτησαν ήταν ελάχιστες μπροστά στην προσπάθεια που καταβλήθηκε και στην οποία συμμετείχαν επιφανείς Γερμανοί αρχαιολόγοι και Έλληνες συνάδελφοί τους.

 

Από τα αξιοσημείωτα επίσης αυτής της απογραφής είναι, ότι η επαρχία Αττικής, η πολυπληθέστερη σήμερα επαρχία της χώρας, το 1834-35 δεν ήταν παρά μία μέτρια από άποψη πληθυσμού επαρχία με 15.497 κατοίκους μόνον. Περισσότερο πληθυσμό διέθετε η Ευρυτανία (Kαλλιδρόμη) με 19.001 κατοίκους. Αλλά η πιο πλούσια σε κατοίκους επαρχία, ήταν αυτή της Κορινθίας με 26.435 κατοίκους και η πιο πτωχή σε πληθυσμό η επαρχία Aιγίνης με 3.025 κατοίκους.

Στην απογραφή της επαρχίας  Κορινθίας που αναλυτικά δημοσιεύουμε παρατίθενται όλα τα ονόματα, παλαιά και νέα, ανεξαρτήτως εάν τελικά επικράτησε η μετονομασία. Σίγουρο είναι ότι επικράτησε τουλάχιστον τραγελαφική κατάσταση με τη Διοίκηση να επιμένει να χρησιμοποιεί τα νέα ονόματα και το λαό να επιμένει σε εκείνα που γνώριζε.

 

Στο χωριό μας το Ψάρι βλέπουμε ότι απεγράφησαν 200 κάτοικοι (40 οικογένειες) και διαπιστώνουμε μια μικρή αύξηση σε οικογένειες, σε σχέση με την προηγούμενη καταγεγραμμένη πληθυσμιακή έρευνα που είχε διενεργήσει η Γαλλική επιστημονική αποστολή που ακολουθούσε τα στρατεύματα του Στρατηγού Μαιζών (Nicolas Joseph Maison, 1770-1840) στην Ελλάδα, η οποία είχε καταγράψει ότι το έτος 1829 στο Ψάρι, κατοικούσαν 37 οικογένειες.

 

Αξιοσημείωτο επίσης είναι το γεγονός ότι σε σημεία της παρατιθέμενης απογραφής, αναφέρεται μεν ο απογραφόμενος τόπος, χωρίς όμως την παράθεση και των αριθμητικών αποτελεσμάτων της απογραφής (όπως στην περίπτωση του γειτονικού μας Ασπροκάμπου). Πιθανότατα αυτό οφείλεται στις παραπάνω αναφερόμενες αδυναμίες πραγματοποίησης κατά τόπους της απογραφής, λόγω π.χ. μη συμμετοχής του πληθυσμού ή λόγω αδυναμίας του Ιερέως του χωριού να την διενεργήσει !

 

(ΣΗΜ.: Τα παρακάτω στοιχεία και ονόματα τόπων, αναφέρονται ακριβώς όπως είχαν καταγραφεί κατά την απογραφή)

  

www.psarikorinthias.gr   

 

        ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΕΤΩΝ 1834-1835

 

 

   ΔΗΜΟΣ/ΠΟΛΗ ΄Η ΧΩΡΙΟΝ

ΚΑΤΟΙΚΟΙ

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ

      Δ. Κορίνθου

  825

           215

           Κόρινθος

       623

           167

       Ισθμός(Εξαμίλιον)             

 81

             20

           Περγιάλι

         97

             26

           Κεγχρεαί (Κεχρηαί)

         15

               3

 

 

 

       Δ. Τρικάλων

      2.176

            468

            Τρίκαλα

      1.920

            423

            Ζούγρα

         110

              20

            Μάζι

         141

              25

            Μονή Αγ. Βασιλείου

             5

              (-)

 

 

 

        Δ. Ζαχόλης (Ευρωστίνης)

      1.640

            366

            Ζαχόλη

      1.621

            356

           Μονή Προφήτου Ηλιού

           19

             (-)

 

 

 

        Δ. Πέρα-Χώρας

      1.545

            310

             Πέρα-Χώρα

      1.500

            300

             Σχοινούς (Καλαμάκι)

           45

              10

 

 

 

        Δ. Σολυγείας

      1.529

            278

            Σολυγεία (Σοφικόν)

      1.506

            278

            Μονή Παναγίας

           20

             (-)

            Μονή Αγίων Πάντων

             3

             (-)

 

 

 

        Δ. Νεμέας

      1.194

            257

         Νεμέα (Άγιος Γεώργιος)

         860

            191

            Κουτσουμάδι

         127

              26

            Κούτσι

           65

              14

            Σκράπαλι

         120

              26

            Μονή Στιμάγκας

             4

              (-)

            Μονή Παναγίας Βράχου

           18

              (-)

 

 

 

         Δ. Φενεού

      1.158

            249

              Φενεός

         905

            198

              Μονή Αγ.Γεωργίου

           49

             (-)

              Φενεός

         204

              51

 

 

 

          Δ. Καρυάς

      1.004

            243

               Καρυά

      1.004

            243

 

 

 

          Δ. Στυμφαλίας

         954

            200

              Στυμφαλία (Ντούσα)

         337

              76

                Ψάρι

        200

               40

                Ασπρόκαμπος

 

 

                Καλιάνι

        200

               43

                Μπούζι

        217

               41

          Στύμφαλος (Λίμνη Ζαρακά)

         (-)

               (-)

 

 

 

          Δ. Κάτω Πελλήνης

     1.733

             318

       Κάτω Πελλήνη (Κλημέντι)

     1.251

             197

               Βελίνα

        213

               43

               Καίσαρι

        265

               78

    Λίμνη & Μονήδριον Παναγίας

            4

               (-)

 

 

 

           Δ. Αγιονορίου

        683

             124

               Αγιονόριον (Αγινόρι)

        537

             107

               Χιλιομόδι

          78

               17

                      Νεοχώρι

 

 

                      Κλένια

 

 

               Μονή Φανερωμένης

               Μετόχι & 4 νερόμυλοι

          68

              (-)

              

 

 

            Δ. Άνω Φενεού

         510

             122

                 Άνω Φενεός (Συβίστα)

         450

             100

                 Βιλιές

           60

               22

 

 

 

            Δ. Πελλήνης

         733

             189

          Πελλήνη (Τρανή Βάλτσα)

         193

               51

                 Μικρή Βάλτσα

         105

               29

                 Τροφαρή

           49

               13

                 Ζεμενό

         165

               40

                  Θαλερό

         103

               29

                Λαλιώτη

         114

               27

                Μονήδριον Ζεμενού

             4

               (-)

 

 

 

             Δ. Κασταναίας

         594

               89

           Κασταναία (Καστανιά)

         313

               47

                  Μπάσι

         281

               42

 

 

 

              Δ. Παναρήτης

         674

              141

                   Παναρήτη

         255

                56

                   Βλαντούσσα

         127

                28

                   Μάρκασι

         188

                42

                   Κούτσι

           37

                  6

                   Τσεριγούνι

           47

                  9

                   Μονή Κορυφής

           20

                 (-)

 

 

 

              Δ. Κλεωνών

         533

              108

            Κλεωναί (Άγ.Βασίλειος)

          251

                51

                    Στεφάνι

          192

                36

                      Κοντόσταυλο

            80

           20

    Μονή Στεφανίου & Μετόχι

            25

         (-)

    Κλεωναί (Χάνι Κορτέσσας)

              5

                       1

 

 

 

               Δ. Αιγείρας

          719

              155

                   Αιγείρα (Πιτσά)

          313

                72

                   Σκούπα

          147

                28

                   Λούζι

            90

                23

                   Λουτρά

            47

                  9

                   Καμάρι

          122

                23

 

 

 

              Δ. Απίας

           579

               152

                   Απία (Βλαχατέϊκα)

           135

                 38

                   Αζίνι

           181

                 53

                          Άσσο

 

 

                          Μπόσνα

 

 

                   Νεράντζα

           103

                26

                   Κοκκώνι

 

 

                   Βαλίδι

           160

                35

                   Βαρελλά

 

 

 

 

 

              Δ. Μεσινού

           617

               160

                   Μεσινόν

           191

                 73

                   Μουσσά

           259

                 61

                   Γκιόζα

           167

                 26

 

 

 

              Δ. Κυλληνίας

           566

                117

                  Κυλλήνη (Γούρα)

           566

                117

 

 

 

              Δ. Ταρσού

           273

                  64

                   Ταρσός

           273

                  64

 

 

 

              Δ. Αιγιαλείας

           811

                 199

   Αιγιαλεία (Τρανό Ζευγολατειό)

           239

                    56

                  Κυπαρίσσι

           104

                   26

                  Χασάναγα

           110

                   21

                  Χατζή

             53

                   11

                  Ιμπραϊμπεϊ

           113

        29

                  Βέλλον

           134

                   40

                  Πουλίτσα

             58

                   16

 

 

 

              Δ. Σικυώνος

           551

                 132

                  Σικυών (Βασιλικό)

           282

                   61

                  Μούλκι

           169

                   48

                  Κιάτο

             60

                   15

                   Διμηνιό

             40

                      8

                   Μελίσσι

 

 

 

 

 

              Δ. Ρυτού

           478

                    77

                  Άγ. Ιωάννης

           298

                    42

                  Ρυτόν

           180

                    35

 

 

 

             Δ. Γελήνης

           485

                  100

                 Γελήνη

           300

                    60

                 Σοφιανά

           185

                    40

 

 

 

            Δ. Λεχαίου

           640

                  128

                Λέχαιον (Πίσσα)

           600

                  120

                Λέχαιον

             40

                      8

   Κουλατσίνι & Σχοινοχώρι

             (-)

                     (-)

 

 

 

           Δ. Τιτάνης

           658

                  145

                Τιτάνη (Μάτσανι)

           372

                    77

                Ραψομμάτι

             25

                      5

                Σούλι

            197

                    48

                Παραδείσι

              64

                    15

 

 

 

           Δ. Κελεών

           597

                  128

               Κελεαί (Λιόπεσι)

           223

                    50

               Βοϊβοδά

           187

                    36

               Μάζι

 

 

   Μπότσικα (πιθαν. Μποζικά ;)

           174

                    42

               Μονήδριον Λέχοβας

             13

                    (-)

 

 

 

          Δ. Υρνηθίου

           194

                   35

      Υρνήθιον (Αγγελόκαστρον)

           194

                   35

 

 

 

          Δ. Φλιούντος

           594

                   93

               Φλιούς

           217

                   21

               Μπότσικα

           208

                   45

               Γαλατάς

           117

                   14

               Πετρί

             52

                   13

 

 

 

          Δ. Ορεξίου

          480

                  70

               Ορέξιον (Λαύκα)

          480

                  70

 

 

 

          Δ. Χελυδορέας

          461

                  76

   Χελυδορέα (Σαραντάπηχον)

          461

                  76

 

 

 

          Δ. Στενού

          227

                  41

              Στενόν

          227

                  41

 

 

 


ΣΧΟΛΙΟ
------------------------------------

Τον Ασπρόκαμπο τον έχει αλλά πρέπει να είχε απογραφεί μαζί με το χωριό μας. Υπήρχε κοινός δημογέροντας σε έγγραφα του 1829.

 Απλά για την ιστορία το 1829 δημογέροντας ήταν ο Παναγιώτης Κουτρουμάνης και το 1828 ο Αλέξης Ηλίας  (από το αρχείο του Δ ΠΕΡΡΟΥΚΑ)

 

ΓΙΩΡΓΟΣ Σ.ΒΛΑΧΟΣ

Τηλ. 6973735236

       

 

Επιστροφή